[Tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên: Cảnh báo đỏ cho thính giác và não bộ]

Trong nhịp sống hiện đại hối hả ngày nay, hình ảnh những người trẻ vừa làm việc, vừa di chuyển mà vẫn đeo tai nghe đã trở nên quá đỗi quen thuộc. Đặc biệt, thói quen chỉ đeo tai nghe ở một bên để vừa nghe nhạc, vừa “hóng” chuyện bên ngoài hoặc để giao tiếp với đồng nghiệp đang ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, theo các chuyên gia thính học và dữ liệu tổng hợp từ Thế giới tai nghe, đây là một “sát thủ thầm lặng” đối với sức khỏe của bạn. Có rất nhiều tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên mà chúng ta thường chủ quan bỏ qua cho đến khi những dấu hiệu suy giảm thính lực xuất hiện rõ rệt.

Vậy thực hư câu chuyện này ra sao? Tại sao thói quen tưởng chừng vô hại này lại nguy hiểm hơn việc đeo cả hai bên? Hãy cùng đi sâu phân tích để có cái nhìn đúng đắn nhất và bảo vệ đôi tai quý giá của mình.

Tại sao thói quen đeo tai nghe 1 bên lại nguy hiểm hơn bạn nghĩ?

Nhiều người lầm tưởng rằng đeo tai nghe một bên sẽ “đỡ hại” hơn vì tai còn lại được nghỉ ngơi. Nhưng thực tế khoa học lại chứng minh điều ngược lại. Khi bạn chỉ đeo tai nghe một bên, não bộ sẽ rơi vào trạng thái mất cân bằng thính giác.

Để giải thích dễ hiểu hơn, hãy tưởng tượng bạn đang ở trong một quán cà phê ồn ào. Nếu đeo cả hai tai nghe có tính năng cách âm, bạn chỉ cần mở mức âm lượng 40-50% là đã nghe rõ nhạc. Nhưng khi bạn chỉ đeo một bên, tai còn lại sẽ thu nhận toàn bộ tiếng ồn từ môi trường (tiếng xe cộ, tiếng người nói chuyện, tiếng máy lạnh…).

Lúc này, theo phản xạ tự nhiên, bạn buộc phải tăng âm lượng của bên tai đang đeo lên mức cao hơn (thường là trên 70-80%) để lấn át tiếng ồn từ tai bên kia. Đây chính là cơ chế “bù trừ âm lượng” cực kỳ nguy hiểm. Chính hành động vô thức này khiến màng nhĩ bên tai đeo phải chịu áp lực âm thanh lớn gấp nhiều lần bình thường mà bạn không hề hay biết. Đây là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên nghiêm trọng hơn so với việc đeo cả hai bên đúng cách.

Những tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên và đeo tai nghe quá nhiều

Việc lạm dụng thiết bị âm thanh, đặc biệt là duy trì thói quen đeo lệch một bên trong thời gian dài, sẽ kéo theo hàng loạt hệ lụy sức khỏe từ nhẹ đến nặng. Dưới đây là những phân tích chi tiết về các rủi ro mà bạn phải đối mặt.

Gây đau đầu và rối loạn tiền đình

Bạn đã bao giờ cảm thấy ong đầu, mất thăng bằng sau khi tháo tai nghe ra chưa? Việc đeo tai nghe để nghe nhạc, xem phim hay đàm thoại trong thời gian quá lâu sẽ tạo ra một áp lực nén khí liên tục lên ống tai.

Đặc biệt, tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên còn liên quan mật thiết đến hệ thần kinh. Khi não bộ nhận tín hiệu âm thanh không đồng nhất từ hai phía (một bên là nhạc lớn, một bên là tạp âm môi trường), nó phải làm việc vất vả hơn để xử lý thông tin. Tình trạng này kéo dài gây ra hiện tượng “mỏi thính giác” và căng thẳng thần kinh.

Hơn nữa, tai trong không chỉ có chức năng nghe mà còn chứa hệ thống tiền đình giúp giữ thăng bằng cho cơ thể. Áp lực âm thanh lớn dồn vào một bên có thể gây rối loạn chức năng tuyến tiền đình, dẫn đến các triệu chứng như chóng mặt, buồn nôn, đau nửa đầu dữ dội. Đây là tình trạng rất thường gặp ở nhân viên văn phòng hoặc tài xế công nghệ, những người thường xuyên phải đeo tai nghe một bên để làm việc.

Suy giảm thính lực vĩnh viễn

Đây là hậu quả đáng sợ nhất và thường không thể đảo ngược. Quá trình nghe của con người là một chuỗi phản ứng sinh học tinh vi. Sóng âm thanh đi vào ống tai, làm rung màng nhĩ, sau đó truyền đến ốc tai làm rung động các tế bào lông (hair cells) cực nhỏ. Các tế bào này chuyển đổi rung động thành tín hiệu điện để não bộ nhận diện âm thanh.

Khi bạn đeo tai nghe một bên với âm lượng lớn để lấn át tiếng ồn, các sóng âm cường độ cao này sẽ tấn công trực diện vào các tế bào lông. Nếu tiếp diễn liên tục, các tế bào này sẽ bị tổn thương, gãy rụng và chết đi. Điều đáng buồn là ở người, các tế bào lông thính giác không có khả năng tự tái tạo.

Tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên là gây suy giảm thính lực nhanh chóng

Dấu hiệu ban đầu có thể chỉ là ù tai, nghe tiếng “ve kêu” trong tai sau khi tháo tai nghe. Nhưng về lâu dài, tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên sẽ dẫn đến tình trạng ù tai suy giảm thính lực, hay còn gọi là điếc do tiếng ồn. Bạn sẽ thấy khả năng nghe của bên tai thường xuyên đeo kém hẳn đi so với bên còn lại.

Nhiễm trùng và viêm ống tai ngoài

Môi trường bên trong tai vốn dĩ cần sự thông thoáng. Việc đeo tai nghe, đặc biệt là các loại in-ear (nhét sâu vào trong), sẽ bịt kín ống tai, làm tăng nhiệt độ và độ ẩm bên trong.

Hãy thử tưởng tượng bạn đeo tai nghe khi chạy bộ, tập gym hoặc đi ngoài đường dưới trời nắng nóng. Mồ hôi tiết ra kết hợp với bụi bẩn bám trên mút tai nghe sẽ tạo thành một “ổ vi khuẩn” lý tưởng. Đây là điều kiện tuyệt vời cho nấm và vi khuẩn sinh sôi, gây ra các bệnh lý như viêm ống tai ngoài, nấm tai, nhiễm trùng da ống tai.

Cảm giác ngứa ngáy, chảy dịch hoặc đau nhức khi chạm vào vành tai là những tín hiệu báo động đỏ. Nếu bạn thường xuyên tháo tai nghe ra và để lung tung trên mặt bàn, trong túi xách rồi lại nhét vào tai mà không vệ sinh, nguy cơ nhiễm trùng càng tăng cao gấp bội.

Tăng ráy tai gây bít tắc

Cơ chế tự nhiên của tai là đẩy ráy tai từ trong ra ngoài để làm sạch ống tai. Tuy nhiên, việc đeo tai nghe thường xuyên giống như bạn đang dựng một bức tường chặn đứng quá trình này.

Không chỉ ngăn cản ráy tai thoát ra, các đầu nút tai nghe còn vô tình đẩy ráy tai vào sâu hơn bên trong, sát màng nhĩ. Theo thời gian, ráy tai tích tụ, khô cứng lại và tạo thành nút ráy tai. Tình trạng này gây ra cảm giác đầy tai, ù tai, nghe kém và thậm chí có thể dẫn đến điếc tai đột ngột do tắc nghẽn hoàn toàn. Lúc này, bạn buộc phải đến các cơ sở y tế để hút rửa, một trải nghiệm không mấy dễ chịu.

Đau nhức và biến dạng vành tai

Ngoài các tổn thương bên trong, tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên còn biểu hiện rõ rệt ở bên ngoài vành tai. Tai nghe quá cứng, kích thước không phù hợp hoặc lực kẹp quá chặt sẽ gây đau nhức sụn tai.

Nếu sử dụng liên tục quá 60 phút, bạn sẽ cảm nhận rõ cơn đau âm ỉ lan từ ống tai ra thái dương. Một số trường hợp đeo tai nghe kém chất lượng với thiết kế không công thái học còn có thể gây trầy xước, sưng tấy cửa tai.

Thường xuyên cảm thấy bị đau nhức 1 bên tai nếu chỉ đeo tai nghe 1 bên

Cách sử dụng tai nghe an toàn để bảo vệ thính giác chuẩn y khoa

Biết được tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên không có nghĩa là chúng ta phải từ bỏ hoàn toàn thiết bị tiện lợi này. Vấn đề nằm ở cách sử dụng. Dưới đây là những nguyên tắc vàng được các chuyên gia khuyến nghị để bạn vẫn có thể tận hưởng âm nhạc mà không đánh đổi bằng sức khỏe đôi tai.

Quy tắc vàng 60/60

Đây là quy tắc kinh điển và dễ nhớ nhất mà bất kỳ người dùng tai nghe nào cũng nên thuộc nằm lòng:

• Không nghe quá 60% âm lượng: Hầu hết các thiết bị hiện nay đều có cảnh báo khi bạn tăng âm lượng vượt mức an toàn (thường là khi thanh âm lượng chuyển sang màu đỏ hoặc vàng). Hãy tôn trọng cảnh báo đó. Mức âm lượng an toàn là mức mà bạn vẫn có thể nghe loáng thoáng tiếng người xung quanh nói chuyện khi đang đeo tai nghe.
• Không nghe quá 60 phút mỗi lần: Đôi tai cũng cần được nghỉ ngơi như đôi mắt hay tay chân vậy. Sau mỗi tiếng sử dụng, hãy tháo tai nghe ra khoảng 5-10 phút để các tế bào lông trong ốc tai được phục hồi trạng thái tĩnh.

Nên đeo tai nghe ở mức âm lượng vừa phải để bảo vệ thính giác

Chọn lựa thiết bị phù hợp: Đừng tiếc tiền cho sức khỏe

Nhiều trường hợp bị đau tai là do cố nhét một chiếc tai nghe quá khổ hoặc làm bằng nhựa cứng rẻ tiền. Đầu tư vào một chiếc tai nghe chất lượng không chỉ là để nghe hay hơn, mà là để bảo vệ sức khỏe.

• Kích cỡ: Hãy chọn loại có đi kèm nhiều size nút tai (tips) cao su (S, M, L) để thay thế sao cho vừa vặn nhất với ống tai mình.
• Chất liệu: Ưu tiên các loại có đệm mút hoạt tính (memory foam) hoặc silicon y tế mềm mại.
• Loại tai nghe: Nếu có thể, hãy ưu tiên tai nghe chụp tai (over-ear) thay vì nhét tai (in-ear). Tai nghe chụp tai để nguồn phát âm thanh ở xa màng nhĩ hơn và phân tán áp lực tốt hơn lên vành tai thay vì ống tai.

Tuyệt đối tránh thói quen đeo tai nghe 1 bên

Như đã phân tích rất kỹ ở trên, tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên là rất lớn do cơ chế bù trừ âm lượng. Nếu bạn cần nghe âm thanh môi trường, hãy sử dụng chế độ “Xuyên âm” (Transparency Mode) có trên các dòng tai nghe hiện đại, thay vì tháo một bên ra.

Nếu bắt buộc phải dùng một bên (ví dụ tai nghe đàm thoại cho tài xế), hãy nhớ đổi bên liên tục sau mỗi 30 phút để cân bằng áp lực cho cả hai tai.

Vệ sinh tai nghe: Bước quan trọng thường bị bỏ quên

Tai nghe bẩn là con đường ngắn nhất dẫn vi khuẩn vào cơ thể. Hãy tạo thói quen vệ sinh tai nghe ít nhất 1 lần/tuần.

• Dùng khăn mềm thấm cồn 70 độ lau sạch phần housing (vỏ ngoài) và dây dẫn.
• Tháo rời phần nút silicon, ngâm rửa bằng nước xà phòng loãng, sau đó để thật khô mới lắp lại.
• Dùng bàn chải mềm hoặc tăm bông để lấy sạch ráy tai bám trên màng loa.
• Lưu ý: Không bao giờ dùng chung tai nghe với người khác để tránh lây nhiễm chéo các bệnh về tai và da liễu.

Chủ động vệ sinh tai nghe thường xuyên

Những lưu ý sống còn cho người phải dùng tai nghe thường xuyên

Có những công việc đặc thù như editor, producer, trực tổng đài hay học online khiến chúng ta không thể “cai” tai nghe. Vậy làm sao để giảm thiểu rủi ro?

Đầu tư tai nghe chống ồn chủ động (ANC)

Đây là lời khuyên chân thành nhất từ đội ngũ Thế Giới Tai Nghe. Tai nghe chống ồn chủ động (Active Noise Cancelling) có khả năng triệt tiêu tiếng ồn môi trường bằng sóng âm nghịch đảo.
Nhờ đó, bạn có thể nghe rõ nhạc chi tiết ở mức âm lượng rất nhỏ (chỉ khoảng 30-40%) ngay cả khi đang ngồi trên máy bay hay ngoài quán xá. Điều này giúp loại bỏ hoàn toàn nhu cầu phải tăng âm lượng để lấn át tiếng ồn – nguyên nhân chính gây điếc. Đây là khoản đầu tư thông minh nhất cho thính giác của bạn về lâu dài.

Sử dụng công nghệ để giám sát

Đừng chỉ dựa vào cảm tính. Hãy tận dụng các tính năng có sẵn trên điện thoại:

• Trên iOS: Vào Cài đặt > Âm thanh & Cảm ứng > An toàn tai nghe. Tại đây iPhone sẽ tự động đo mức decibel (dB) bạn đang nghe và cảnh báo hoặc tự động giảm âm lượng nếu vượt ngưỡng an toàn trong thời gian dài.
• Trên Android: Sử dụng các ứng dụng của bên thứ ba hoặc tính năng Digital Wellbeing để theo dõi thời gian sử dụng tai nghe trong ngày.
• Đo ồn môi trường: Dùng app đo cường độ âm thanh để biết môi trường mình đang ngồi ồn đến mức nào, từ đó quyết định xem có nên đeo tai nghe hay tìm một nơi yên tĩnh hơn.

Lắng nghe cơ thể và khám định kỳ

Đừng đợi đến khi không nghe thấy gì mới đi khám. Nếu bạn nhận thấy các dấu hiệu sau, hãy đến gặp bác sĩ tai mũi họng ngay lập tức:

• Thường xuyên phải yêu cầu người khác lặp lại câu nói.
• Tăng âm lượng tivi/điện thoại lớn hơn mức người trong nhà thường nghe.
• Cảm giác ong ong trong tai, đặc biệt là vào buổi đêm yên tĩnh.
• Đau nhức tai không rõ nguyên nhân.

Việc kiểm tra thính lực định kỳ 6 tháng/lần là cách tốt nhất để phát hiện sớm các tổn thương tiền lâm sàng và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Kết luận

Tai nghe là một phát minh tuyệt vời giúp cuộc sống thêm màu sắc và tiện nghi, nhưng nó cũng là con dao hai lưỡi nếu bị lạm dụng sai cách. Tác hại của việc đeo tai nghe 1 bên không chỉ dừng lại ở cảm giác khó chịu nhất thời mà còn là những tổn thương thính giác vĩnh viễn không thể hồi phục.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về cơ chế gây hại thầm lặng của thói quen này. Hãy thay đổi ngay hôm nay: bỏ thói quen đeo một bên, tuân thủ quy tắc 60/60 và chú trọng vệ sinh thiết bị. Bài viết được biên soạn với tham vấn chuyên môn, nhằm mang đến cho độc giả những kiến thức hữu ích nhất để bảo vệ đôi tai – cửa sổ tâm hồn kết nối chúng ta với thế giới âm thanh tuyệt diệu này.